Pieniądze za praktyki w zawodówce – komu przysługują?

Pieniądze za praktyki w zawodówce dostaje wyłącznie ten uczeń, który ma umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego i jest traktowany jako pracownik młodociany. Przy zwykłych „praktykach szkolnych” bez takiej umowy pracodawca nie ma obowiązku płacić i ewentualna kasa to tylko jego dobra wola. Wysokość pensji na umowie uczniowskiej jest powiązana z procentem przeciętnego wynagrodzenia GUS i zależy od roku nauki oraz tego, czy jest to nauka zawodu czy przyuczenie do pracy. W dalszej części znajdziesz konkretne kwoty, proste przykłady i wyjaśnienie, kiedy dokładnie wynagrodzenie Ci się należy.

Kto w praktyce dostaje pieniądze za praktyki w zawodówce?

Najpierw trzeba ustalić, z jakim typem praktyk masz do czynienia, bo od tego zależy, czy w ogóle pojawia się prawo do wynagrodzenia. Przepisy rozróżniają dwie zupełnie inne sytuacje, które uczniowie często mylą, mówiąc po prostu „idę na praktyki”. Z punktu widzenia Twojego portfela różnica jest zasadnicza i wynika bezpośrednio z Kodeksu pracy.

W szkołach branżowych I stopnia (dawne zawodówki) występują dwa podstawowe modele praktyk:

• praktyki organizowane przez szkołę na podstawie porozumienia z firmą – bez zatrudnienia ucznia jako pracownika,
• zatrudnienie na umowie o pracę w celu przygotowania zawodowego, czyli klasyczna umowa uczniowska.
• w pierwszym wariancie pensja nie jest zagwarantowana przepisami,
• w drugim pracodawca musi wypłacać co najmniej ustawowe minimum dla młodocianych.

Jeśli więc chcesz wiedzieć, czy należą Ci się pieniądze, zadaj jedno pytanie: czy mam podpisaną umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, czy tylko chodzę na praktyki na podstawie skierowania ze szkoły.

Praktyki „szkolne” bez zatrudnienia

W tym modelu szkoła podpisuje z firmą porozumienie, w którym ustala się m.in. termin praktyk, zakres zadań i osobę opiekującą się uczniem. Ty nie jesteś jednak pracownikiem – nie masz statusu pracownika młodocianego, nie ma też obowiązku wypłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia. Jeśli zakład wypłaca kieszonkowe czy daje bony, robi to dobrowolnie, a nie na podstawie ustawy.

Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego

To zupełnie inna sytuacja – tu wchodzą w grę wszystkie przepisy o młodocianych. Umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego jest zawierana najczęściej na 36 miesięcy, obejmuje cały okres nauki zawodu i wpisuje Cię jako pracownika do dokumentów kadrowych. Od tego momentu przysługuje Ci:

• ustawowo gwarantowane minimalne wynagrodzenie zależne od roku nauki,
• składki ZUS opłacane przez pracodawcę,
• prawo do urlopu, ograniczenia czasu pracy, ochronę BHP.
• ta umowa jest podstawą do liczenia stawek procentowych (8%, 9%, 10%, a przy przyuczeniu 7%).

Jakie przepisy regulują pieniądze za praktyki w zawodówce?

Od 2023 roku zasady wynagradzania uczniów na umowie uczniowskiej zostały podniesione o 3 punkty procentowe. Stało się to na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów z 6 lipca 2023 r. (Dz.U. 2023 poz. 1348), które zmieniło rozporządzenie w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania. To właśnie ten akt prawny wskazuje aktualne progi procentowe dla poszczególnych lat nauki.

Od roku szkolnego 2023/2024 obowiązuje prosty schemat określający, ile minimalnie musi dostać pracownik młodociany:

• I rok nauki – co najmniej 8% przeciętnego wynagrodzenia,
• II rok nauki – co najmniej 9% przeciętnego wynagrodzenia,
• III rok nauki – co najmniej 10% przeciętnego wynagrodzenia,
• Przyuczenie do pracy – co najmniej 7% przeciętnego wynagrodzenia.

Podstawą do liczenia tych procentów jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, które ogłasza GUS (Główny Urząd Statystyczny). Komunikaty GUS pojawiają się co kwartał, dlatego stawki uczniowskie w złotówkach też zmieniają się co kilka miesięcy, a nie raz w roku.

Od 1 września 2023 r. minimalne wynagrodzenie ucznia w zawodówce to 8%, 9% albo 10% przeciętnego wynagrodzenia GUS, a przy przyuczeniu do pracy 7% tej samej podstawy.

Ile wynoszą minimalne kwoty za praktyki w 2025 i 2026 roku?

Same procenty brzmią sucho, dlatego warto spojrzeć na konkretne kwoty, jakie obowiązują w najnowszych okresach. Poniżej zestawienie minimalnych wynagrodzeń dla młodocianych, wynikające z przeciętnego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS i rozporządzenia z 6 lipca 2023 r.

Stawki uczniowskie w 2025/2026 roku

Dla uczniów zatrudnionych na naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy minimalne pensje brutto w kolejnych kwartałach wyglądają tak:

Te wartości pokazują, że z każdym kolejnym rokiem nauki i kolejnym kwartałem realne kwoty rosną – zarówno przez wyższy procent, jak i przez wzrost przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 roku różnica między pierwszym a trzecim rokiem to już kilkaset złotych brutto miesięcznie.

Jak te stawki wyglądają w praktyce netto?

Wynagrodzenia podawane w przepisach to zawsze kwoty brutto. Na konto trafia mniej – po odliczeniu składek ZUS i ewentualnego podatku. Przy niskich kwotach uczniowskich podatek PIT często jest minimalny albo nie występuje w ogóle, ale składki społeczne i zdrowotne są naliczane standardowo. Przykładowo, przy kwocie w okolicach 700–750 zł brutto na rękę trafia zwykle o kilkadziesiąt–sto kilkadziesiąt złotych mniej, zależnie od bieżących stawek i ulg.

Warto też mieć świadomość, że nie jest to pełnowartościowa płaca za samodzielną pracę, ale wynagrodzenie za przygotowanie zawodowe – naukę zawodu połączoną z pracą pod nadzorem instruktora.

Komu dokładnie przysługują pieniądze – I, II, III rok i przyuczenie?

Odpowiedź na pytanie „komu przysługują pieniądze za praktyki w zawodówce” brzmi: każdemu, kto jako młodociany ma zawartą umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego. W tej grupie są zarówno uczniowie szkół branżowych I stopnia, jak i osoby w przyuczeniu do wykonywania określonej pracy, ale wysokość minimalnej pensji zależy od ich kategorii.

I rok nauki

I rok nauki obejmuje uczniów, którzy dopiero zaczynają przygotowanie zawodowe. Rozporządzenie z 6 lipca 2023 r. ustaliło dla nich minimum na poziomie 8% przeciętnego wynagrodzenia. Przy obecnych danych GUS daje to w 2026 roku kwoty w przedziale około 700–765 zł brutto, w zależności od kwartału. To Twoje żelazne minimum – pracodawca nie może zejść niżej w umowie, choć może zaproponować wyższą stawkę procentową.

II rok nauki

Dla uczniów kontynuujących naukę – czyli w II roku nauki – minimalna stawka wynosi 9% przeciętnego wynagrodzenia. W praktyce oznacza to już odczuwalnie wyższy przelew. W pierwszej połowie 2026 roku to ponad 827 zł brutto, a w wakacje 2026 roku – 860,66 zł brutto. Różnica między pierwszym a drugim rokiem rośnie, bo w grę wchodzi zarówno wyższy procent, jak i często wyższa podstawa GUS.

III rok nauki

III rok nauki to najwyższy próg. Minimalne wynagrodzenie młodocianego musi wynosić 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. W tabelach na 2026 rok widać już kwoty na poziomie 956,29 zł brutto

Przyuczenie do pracy

Osobną kategorią jest przyuczenie do pracy, gdy młodociany nie odbywa pełnej, trzyletniej nauki zawodu, ale szkolenie do konkretnej, węższej czynności. Rozporządzenie z 6 lipca 2023 r. gwarantuje tu minimum na poziomie 7% przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 roku daje to stawki rzędu 614,02–669,40 zł brutto w zależności od kwartału. Przyuczenie trwa krócej niż nauka zawodu, więc średnie miesięczne wynagrodzenie jest niższe, ale prawo do zapłaty nadal istnieje.

Każdy młodociany z umową o pracę – niezależnie czy to I, II, III rok nauki czy przyuczenie – musi dostać co najmniej 7–10% przeciętnego wynagrodzenia GUS, zgodnie z kategorią, do której należy.

Kiedy pieniądze za praktyki się nie należą?

Nie każdy uczeń technikum czy szkoły branżowej ma gwarantowaną pensję. W wielu klasach praktyki realizowane są tylko na podstawie programu nauczania, bez nawiązywania stosunku pracy. Wtedy mówimy o tzw. praktykach „szkolnych”, gdzie nie powstaje żaden obowiązek wypłaty wynagrodzenia wynikający z Kodeksu pracy.

Do osób bez umowy uczniowskiej nie stosuje się procentów 8%, 9%, 10% ani 7%. Jeśli zakład wypłaca im jakiekolwiek kwoty (stypendia, bony, zwroty kosztów dojazdu), to robi to w oparciu o własne regulaminy, umowy cywilne albo projekty unijne, a nie o rozporządzenie z 6 lipca 2023 r. W razie sporu trudno tu dochodzić „minimum ustawowego”, bo po prostu go nie ma.

Jaką rolę odgrywa GUS przy pensji ucznia?

GUS – jako organ statystyczny – ogłasza kwartalnie przeciętne miesięczne wynagrodzenie w gospodarce narodowej. To właśnie ono jest podstawą do wyliczenia procentowych stawek dla młodocianych. Relacja wygląda więc tak: GUS podaje nową wartość, a rozporządzenie wskazuje, jaki procent tej wartości ma trafić na konto ucznia.

Relacja między GUS a kategoriami uczniów można streścić w zdaniu: przeciętne wynagrodzenie ogłaszane przez GUS wyznacza wysokość minimalnych kwot dla takich grup jak I rok nauki, II rok nauki, III rok nauki i przyuczenie do pracy. Dzięki temu pensje uczniów rosną automatycznie, gdy rośnie średnia płaca w kraju – choć wciąż są to niewielkie odsetki tej średniej.

Refundacja – dlaczego pracodawcy chętniej płacą uczniom?

Przedsiębiorca zatrudniający młodocianych może obniżyć swój realny koszt dzięki mechanizmowi, który w przepisach występuje jako refundacja. Chodzi o zwrot części wydatków na pensje i składki ZUS, który jest ściśle powiązany z tym, że uczeń ma zawartą umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Refundacja dotyczy zwykle:

• wynagrodzenia ucznia – ale tylko do wysokości minimalnej kwoty z tabel (pracodawca może płacić więcej, lecz nadwyżkę finansuje sam),
• składek na ubezpieczenia społeczne od tej części wynagrodzenia,
• części innych kosztów związanych z przygotowaniem zawodowym (zależnie od programu wsparcia).
• w wielu programach zwrot może sięgnąć od 50% do nawet 100% kosztów objętych zasadami refundacji.

Wnioski o refundację wynagrodzeń młodocianych przyjmuje m.in. Centrum Edukacji i Pracy Młodzieży OHP, które na bieżąco weryfikuje spełnienie warunków. W praktyce oznacza to, że państwo pokrywa część kosztów pracodawcy, dzięki czemu bardziej opłaca się mu podpisać umowę z uczniem, a nie organizować wyłącznie bezpłatne praktyki szkolne.

Jak refundacja wpływa na ucznia?

Dla Ciebie jako ucznia ważne jest jedno – refundacja nie obniża Twojej wypłaty. To instrument finansowy skierowany do firmy, a nie do pracownika. Minimalna kwota dla młodocianego wynika z rozporządzenia i komunikatów GUS, a nie z tego, czy pracodawca dostał zwrot 50% czy 100% kosztów. Wypłata pozostaje taka sama, a refundacja rozgrywa się między firmą a instytucjami publicznymi.

Jak sprawdzić, czy Tobie też należą się pieniądze?

Jeżeli zastanawiasz się, czy jesteś w grupie uczniów, którym przysługuje wynagrodzenie, możesz przejść prostą ścieżkę sprawdzającą:

• spójrz, co dokładnie podpisałeś – jeśli w nagłówku umowy widnieje „umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego”, masz status młodocianego pracownika,
• ustal, czy jesteś w I, II czy III roku nauki albo czy to przyuczenie do pracy – od tego zależy procent,
• wejdź na stronę GUS i sprawdź bieżące przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej,
• pomnóż tę kwotę przez swój procent (8%, 9%, 10% lub 7%) i porównaj z tym, co masz w umowie brutto,
• jeśli wynik z kalkulatora jest wyższy niż kwota z umowy, porozmawiaj z kadrami, wychowawcą lub zgłoś sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy.

Różnica kilku złotych może wynikać z zaokrągleń, ale gdy brakuje kilkudziesięciu czy kilkuset złotych do minimum, warto reagować. Stawki procentowe i powiązanie z przeciętnym wynagrodzeniem GUS nie są sugestią – to twardy obowiązek pracodawcy wobec ucznia, który podpisał umowę uczniowską.